Czytaj pełny tekst pracy


Opole, 20 IV 2015 r.


Ks. dr hab. Konrad Glombik, prof. UO
Katedra Teologii Moralnej i Duchowości
Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Opolskiego
ul. Drzymały 1A /
45-342 Opole

 

Recenzja wydawnicza publikacji
mgr. Macieja Barona SVD
pt.
Zaburzenia relacji w rodzinie
w świetle powieści „Gnój” Wojciecha Kuczoka.
Studium teologicznomoralne

Zjawisko kryzysu dotyka współcześnie różnych obszarów życia indywidualnego i społecznego. Szczególnie boleśnie odczuwane staje się wówczas, kiedy dotyczy tej przestrzeni, która poszczególnym jednostkom gwarantuje prawidłowy rozwój i jest zarazem fundamentem życia społecznego. Taką wspólnotą i instytucją jest rodzina, której nie omijają różne zjawiska negatywne, kryzysy, trudności i zaburzenia, mające rozmaite przyczyny, przejawy i skutki. Współczesne elementy kryzysu rodziny są przedmiotem zainteresowania wielu nauk, zwłaszcza psychologii i socjologii rodziny, ale także filozofii i teologii moralnej. Problematyka kryzysu rodziny jest również tematem programów radiowych i telewizyjnych, inscenizacji, a także dzieł literackich. Kwestię tę podjęła wydana stosunkowo niedawno powieść Wojciecha Kuczoka pt. Gnój, ukazująca złożone problemy życia rodzinnego na przestrzeni kilku pokoleń. Dzieło to zostało nagrodzone m.in. literacką nagrodą Nike w 2004 r., a także stało się podstawą scenariusza filmu fabularnego pt. Pręgi.

Dla Macieja Barona powieść Kuczoka była się inspiracją i podstawą dla ukazania problematyki zaburzeń relacji w rodzinie oraz zestawienia ich z obrazem życia rodzinnego, zawartym w nauczaniu Kościoła katolickiego. Prezentowana publikacja umożliwia czytelnikowi porównanie głoszonego przez Kościół przesłania na temat ideałów życia rodzinnego z problemami i niebezpieczeństwami będącymi udziałem wielu rodzin, w literacki sposób ukazanymi w powieści Gnój. Na tle licznych publikacji na temat kryzysu rodziny omawiana rozprawa jest oryginalnym wkładem w tę problematykę, wpisując się w nurt badań teologicznych, dla których literatura stanowi swoisty locus theologicus.

Książka składa się z trzech rozdziałów i merytorycznie stanowi godny uwagi głos na temat różnych aspektów kryzysu rodziny, jego przyczyn, przejawów i skutków. Pierwszy rozdział książki jest ogólną charakterystyką powieści Gnój i przedstawia problematykę poszczególnych jej części, język oraz specyfikę ujęcia zaburzeń relacji rodzinnych w niej omawianych. Autor wyczerpująco przybliża czytelnikowi poszczególne aspekty treściowe i literackie zawarte w powieści Kuczoka. Przedmiotem drugiego rozdziału publikacji jest analiza problemów rodziny zawartych w utworze literackim. Autor prezentuje typologię bohaterów powieści i poszczególnych pokoleń rodziny w niej opisanych, ich poszczególne postawy oraz czynniki dezintegrujące opisywaną rodzinę. Z kolei w trzecim rozdziale publikacji zatytułowanym Teologia relacji w rodzinie jest mowa o roli rodziny, jej miejscu w Kościele i świecie, jej wartości i zadaniach, a także o problemach dotyczących współczesnych rodzin, takich jak brak miłości i konieczność akceptacji osoby, prawidłowa relacja ojciec–syn, macierzyństwo i relacja matka–dziecko. Znalazły się tu również pewne rady dla narratora. Wszystkie te aspekty zostały opisane poprawnie i zawierają prawidłowe wnioski zgodne z przesłaniem Kościoła katolickiego o rodzinie. Przedstawione w konfrontacji z problematyką rodziny z powieści Kuczoka Gnój, stanowią oryginalny wkład w refleksję teologiczną o rodzinie.

Choć poszczególne jednostki opracowania są spójne i w sposób logiczny przedstawiają całość problematyki, to godne ponownego przemyślenia są tytuły poszczególnych rozdziałów. Wydaje się, że bardziej poprawne byłoby nazwanie pierwszego rozdziału: Ogólna charakterystyka powieści „Gnój”. Z kolei drugi rozdział będący analizą problemów rodziny z tej powieści mógłby zostać zatytułowany Analiza problemów rodziny w powieści W. Kuczoka. Tytuł rozdziału trzeciego powinien wyrażać to, co stanowi jego zasadniczą treść, czyli konfrontację tego, co przedstawia utwór literacki z nauczaniem Kościoła na temat rodziny. Wydaje się, że w trzecim rozdziale zbędne są ogólne uwagi zawarte w punktach 3.1–3.3, gdyż dotyczą kwestii ogólnych, niezwiązanych bezpośrednio z powieścią Kuczoka. Dopiero od punktu 3.4 zaczyna się analiza poruszonych w powieści Gnój problemów rodzinnych w odniesieniu do nauczania Kościoła o rodzinie. Merytorycznie problematyczne są uwagi na temat kohabitacji i rodzin niepełnych, co nie zostało powiązane z treścią powieści, zwłaszcza zaś z problemem przedstawionego w niej swoistego rozumienia ojcostwa (s. 79). Podobnie niezrozumiałe są sformułowania na temat związków monopłciowych, które nie stanowią problemu w powieści Gnój.

Od strony formalnej, opracowanie charakteryzuje się jasnością wywodów i przejrzystością języka, który miejscami przypomina język literacki, co sprawia, że tekst nie nuży czytelnika, ale sprawia, że czyta się go z zainteresowaniem. Poszczególne jednostki opracowania zostały zaopatrzone we wprowadzenia i zakończenia. Wnioski zostały przedstawione w sposób wyraźny i są uzasadnione. Poszczególne myśli zostały zawarte w zwięzłych akapitach. Wyjątkiem są zbyt długie akapity na s. 63–64, 68, 82, które dla przejrzystości należy skrócić. W tekście napisanym zasadniczo poprawnym językiem znajdują się także pewne niedokończone i niespójne zdania (s. 7, 9, 16, 19), a także zbyt krótkie punkty (2.7 Specyfika rodziny K. na s. 47; 3.8. Rola matki na s. 88), które należy zintegrować z innymi. Niejasne jest sformułowanie „Stary świat” (s. 80), niefortunne zaś określenie ostatniego punktu – „Rady dla narratora” (s. 102), które niepotrzebnie wprowadza do rozprawy ton moralizatorski. Zamiast o radach lepiej pisać o propozycjach. Choć tekst został napisany zasadniczo poprawnie, należy przed jego publikacją dokonać korekty językowej w celu wyeliminowania błędów literowych, interpunkcyjnych i stylistycznych. Warto także we wprowadzeniu podać kilka informacji na temat autora powieści Gnój Wojciecha Kuczoka oraz wspomnieć, że chodzi o powieść nagrodzoną.

Ogólnie ocena prezentowanej pracy jest pozytywna. Opracowanie wnosi oryginalny wkład w badania dotyczące współczesnych problemów życia rodzinnego, głównie czynników powodujących jego rozkład wewnętrzny i w ten sposób wpisuje się w krytyczne podejście do problematyki kryzysu rodziny. Recenzowana książka nie tylko w sposób pogłębiony analizuje problemy rodziny przedstawione w powieści Gnój, ale zwraca uwagę na aktualne, specyficzne problemy rodziny i czynniki prowadzące do jej kryzysu, jednocześnie wskazując na te postawy i zachowania, które są istotne dla spełnionego i szczęśliwego przeżywania życia rodzinnego. Po dokonaniu wskazanych korekt, głównie natury redakcyjnej i stylistycznej, książka będzie stanowiła ważny przyczynek dla badań i studiów nad problemem kryzysu rodziny.

Ks. dr hab. Konrad Glombik, prof. UO

Opole, 20 IV 2015 r.

nurtlogo-bv   Punktacja:
   MNiSW - 9
   ICV - 68.06